Hidrolik Motor Seçimi: Dişli Motor mu, Orbit Motor mu? Devir ve Tork Hesabı

Hidrolik motor, pompanın gönderdiği yağın debisini ve basıncını dönme hareketine çevirir. Seçimdeki ilk soru hızdır: fan, pompa tahriki gibi yüksek devir gereken işlerde dişli motor, konveyör, burgu, vinç tamburu veya tekerlek tahriki gibi düşük devirde yüksek tork gereken işlerde orbit motor kullanılır. İkisinin de ürün adındaki sayı aynı şeyi gösterir: motorun bir turda yuttuğu yağ miktarı, yani iletim hacmi (cc/dev).

Bu rehberde iki motor tipinin farkını, iletim hacminden devir ve torkun nasıl hesaplandığını ve mağazamızdaki Blueascend dişli motorlar ile Hydro Fast orbit motorlar arasında nasıl seçim yapılacağını anlatıyoruz.

Dişli motor ile orbit motor farkı

İletim hacminden devir, tork ve güç hesabı

Hidrolik motorun devrini debi, torkunu basınç farkı belirler. İletim hacmi (V, cc/dev) bilindiğinde üç temel değer şöyle hesaplanır:

Aynı pompa ile iki farklı motoru karşılaştıralım: debi 20 l/dk, basınç farkı 100 bar.

İki motora giden hidrolik güç aynıdır. Fark, bu gücün hız olarak mı kuvvet olarak mı kullanıldığıdır. Bu yüzden motor seçimine "işin hangi devirde ne kadar tork istediği" sorusuyla başlanır.

Tersinden hesap: gereken iletim hacmi

İşin istediği tork biliniyorsa gereken iletim hacmi V = Tork × 62,8 ÷ Basınç farkı ile bulunur. Örneğin 120 bar'da 200 Nm tork için 200 × 62,8 ÷ 120 ≈ 105 cc gerekir. Verim kayıpları için bir üst ölçü, yani OMR-125 seçilir. Ardından pompa debisiyle devrin kontrolü yapılır: 125 cc motorda 30 l/dk debi yaklaşık 240 dev/dk verir.

Dişli motor seçimi: grup, gövde ve sınır değerler

Blueascend dişli motorlar pompalarda olduğu gibi grup (gövde boyutu) ve gövde malzemesine göre ayrılır. Grup büyüdükçe iletim hacmi büyür. Aşağıdaki değerler mağazamızdaki ürünlerin teknik tablolarından alınmıştır:

Tablodan çıkan üç kural:

• Aynı seride iletim hacmi büyüdükçe izin verilen basınç ve devir düşer. Alüminyum Grup 30'da 19 cc motor 230 bar ve 3.000 dev/dk'ya çıkabilirken 100 cc motor 140 bar ve 1.500 dev/dk ile sınırlıdır.
• Döküm gövde daha yüksek basınca dayanır. Aynı 11,4 cc'de alüminyum gövde 250 bar, sfero döküm gövde 280 bar değerindedir. Ağır hizmet, darbeli yük ve mobil makinelerde döküm gövde tercih edilir.
• Motorun en düşük devrinin altına inmeyin. Dişli motorlar tablodaki en düşük devrin altında düzgün dönmez ve torku dalgalanır. İşin istediği devir bunun altındaysa orbit motora veya redüktörlü çözüme geçilir.

Motoru besleyecek pompanın grup ve deplasman seçimi için dişli pompa seçimi rehberimize bakabilirsiniz.

Orbit motor seçimi: OMP, OMR, OMS ve OMT

Orbit motor adında iki bilgi vardır: harfler seriyi, sayı iletim hacmini gösterir. OMP-100 motor, OMP serisinde devir başına 100 cc yağ yutan motordur.

• OMP ve OMR: en yaygın kullanılan kompakt seriler. Mağazamızda ikisi de 50, 80, 100, 125, 160, 200, 250, 315 ve 400 cc ölçülerinde bulunur. Örnek: OMP-50, OMR-400.
• OMS ve OMT: daha büyük gövdeli, ağır hizmet için tasarlanmış seriler. Yüksek tork ve sürekli yük altında çalışan tahriklerde tercih edilir. Örnek: OMS-400, OMT-160, OMT-315.

Seriler arasında bağlantı flanşı, mil tipi ve port ölçüleri farklıdır. Arızalı bir orbit motoru değiştirirken aynı seriyi ve aynı iletim hacmini seçin; farklı seride motor, aynı cc değerinde olsa bile makinedeki flanşa ve kaplin göbeğine oturmayabilir. Eski motorun etiketindeki tam kodu veya flanş, mil ve port fotoğrafını iletirseniz uyumlu motoru birlikte belirleyebiliriz.

Devreye bağlarken dikkat edilecekler

• Dönüş yönü ve yön kontrolü: mağazamızdaki dişli motorlar çift yönlüdür; motorun iki yönde dönmesi için portlara giden yağın yönü bir yön kontrol valfi ile değiştirilir.
• Dönüş hattındaki basınç: dönüş hattı dar hortum, tıkalı filtre veya seri bağlı başka bir alıcı nedeniyle basınç yaparsa motorun basınç farkı ve torku düşer. Dönüş hattını motor debisine uygun çapta tutun.
• Yük tutma: hidrolik motor iç kaçağı nedeniyle yükü valf kapalıyken bile tam olarak tutamaz. Vinç tamburu veya eğimde duran tekerlek gibi uygulamalarda ayrıca mekanik fren veya yük tutma valfi gerekir.
• Ani duruş: dönen yükü valfle aniden durdurmak motor içinde basınç darbesi oluşturur. Ağır ve hızlı dönen yüklerde yumuşak duruş için şok valfleri kullanılır.
• Temiz yağ ve doğru hortum: iletim hacmi büyük orbit motorlarda debi de büyük olur; hortum ve rakor ölçüsü debiye göre seçilmelidir. Hortum ve rakor seçimi için hortum rakoru rehberimize bakabilirsiniz.

Sipariş vermeden önce kontrol listesi

1. İşin istediği devir ve tork: motor tipini (dişli/orbit) bu belirler.
2. Pompa debisi ve sistem basıncı: iletim hacmi bu değerlerle hesaplanır.
3. Dönüş yönü: tek yön mü, iki yön mü?
4. Değişim ise eski motorun tam kodu: seri, iletim hacmi, flanş ve mil tipi.
5. Çalışma koşulu: sürekli mi aralıklı mı, darbeli yük var mı? Ağır hizmette döküm gövde veya OMS/OMT serisi.
6. Yük tutma ve fren ihtiyacı: motor dururken yük kendiliğinden dönebilir mi?

Motor, pompa, valf ve tankın birlikte seçimi için hidrolik ünite rehberimize, tüm motorlar için Hidrolik Motorlar kategorisine bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Orbit motor ile dişli motor arasındaki fark nedir?

Dişli motor küçük iletim hacimli olduğu için yüksek devirde döner ve torku düşüktür; fan ve pompa tahriki gibi hızlı işlerde kullanılır. Orbit motor büyük iletim hacimlidir; aynı debide yavaş döner ama çok daha yüksek tork verir. Konveyör, burgu, vinç ve tekerlek tahriki gibi düşük devirli işlerde çoğu zaman redüktöre gerek bırakmaz.

Hidrolik motorun devri nasıl hesaplanır?

Teorik devir, pompa debisinin (l/dk) 1000 ile çarpılıp motorun iletim hacmine (cc/dev) bölünmesiyle bulunur. Örneğin 20 l/dk debi ile 160 cc orbit motor yaklaşık 125 dev/dk, 11,4 cc dişli motor yaklaşık 1.754 dev/dk döner. İç kaçak nedeniyle gerçek devir bir miktar daha düşük olur.

Hidrolik motorun torku nasıl hesaplanır?

Teorik tork, iletim hacminin (cc/dev) motor giriş ve çıkışı arasındaki basınç farkıyla (bar) çarpılıp 62,8'e bölünmesiyle bulunur. Örneğin 160 cc motor 100 bar basınç farkında yaklaşık 255 Nm tork verir. Sürtünme kayıpları nedeniyle gerçek tork biraz daha düşüktür.

OMP-100 ne demek?

OMP motorun serisini, 100 ise iletim hacmini gösterir: motor her turda 100 cc yağ yutar. Aynı serideki OMP-50 aynı debide iki kat hızlı döner ama yarı tork verir. Değişimde seri harfleri de aynı olmalıdır; farklı serilerin flanş, mil ve port ölçüleri farklıdır.

Hidrolik motor yükü tutar mı?

Tam olarak tutamaz. Hidrolik motorlarda iç kaçak olduğu için valf kapalıyken bile yükün etkisiyle motor yavaşça dönebilir. Vinç, kaldırma ve eğimde duran tahriklerde mekanik fren veya yük tutma valfi kullanılmalıdır.