Dişli Pompa Seçimi: Grup, Deplasman, Dönüş Yönü ve Flanş

Dişli pompa, birbiriyle kavrayan iki dişlinin dişleri arasında yağı emişten basınç tarafına taşıyan, hidrolikte en yaygın kullanılan pompa tipidir. Yapısı basit, fiyatı uygun, kirli yağa toleransı yüksektir. Buna karşılık sabit deplasmanlıdır — yani devri değişmedikçe debisi değişmez.

Bu rehberde grup numarasının ne anlama geldiğini, deplasmandan debinin nasıl hesaplandığını, dönüş yönü ve flanş uyumunun neden kritik olduğunu ve pompa seçerken izlenecek sırayı bulacaksınız.

"Grup 2 pompa" ne demek?

Dişli pompalar gövde boyutuna göre gruplara ayrılır. Grup numarası pompanın fiziksel büyüklüğünü ve dolayısıyla taşıyabileceği deplasman aralığını belirtir. Aynı gruptaki pompaların flanş ve mil ölçüleri birbirine uyar; bu sayede farklı markalar birbirinin yerine takılabilir.

Değerler üreticiye göre bir miktar değişir; kesin aralık için ürün kataloğuna bakılmalıdır. Ürün grupları: Blueascend Alüminyum Gövde, Blueascend Döküm Gövde, Hema, Hydrotime, Hidromas.

Deplasmandan debi hesabı

Devir önemlidir. Aynı pompa 1450 dev/dk'lık elektrik motorunda ile traktör kuyruk milinde çok farklı debi verir. Traktör ve araç üstü sistemlerde motorun çalışma devrini esas alın, rölanti devrinde de sistemin çalışabildiğinden emin olun.

Dönüş yönü: en sık yapılan hata

Dişli pompaların büyük bölümü tek yönlüdür. Ters yönde döndürüldüğünde emiş ile basınç ağızları yer değiştirir; pompa ya hiç basmaz ya da mil keçesi basınca maruz kalıp derhal patlar.

• Yön nasıl tarif edilir: Mil tarafından pompaya bakılır. Saat yönünde dönüyorsa sağ dönüşlü, saat yönünün tersineyse sol dönüşlü denir.
• Ağız büyüklüğünden anlaşılır: Emiş ağzı basınç ağzından her zaman daha büyüktür. Büyük ağzın hangi tarafta olduğu dönüş yönünü ele verir.
• Bazı modeller çevrilebilir — gövde sökülüp ara plaka ters takılarak yön değiştirilebilir. Ancak her modelde mümkün değildir; denemeden önce kataloğu kontrol edin.
• Elektrik motorunda faz sırası yanlışsa motor ters döner ve sağlam bir pompa "bozuk" sanılır. İlk çalıştırmada dönüş yönünü mutlaka gözle doğrulayın.

Flanş, mil ve gövde malzemesi

Flanş pompanın motora veya kampanaya bağlandığı yüzeydir. Avrupa tipi iki delikli flanşlar grup ölçüsüne göre standarttır; SAE A / SAE B flanşlar ise dört delikli olup Amerikan sistemlerde yaygındır. Yanlış flanş, pompa doğru olsa bile montajı imkânsız kılar.

Mil tipi de eşleşmelidir: düz kamalı, konik, frezeli veya spline (kama dişli). Kaplin ve kampana seçimi bu ölçüye göre yapılır — bkz. Elastik Dişli Kaplinler, Kampanalar, Pompa Adaptörleri.

Tandem pompa ve akış bölücü ne zaman gerekir?

Tandem pompa, tek bir mille tahrik edilen iki (veya daha fazla) pompa gövdesidir. Birbirinden bağımsız iki devreyi tek motorla beslemek gerektiğinde kullanılır — örneğin biri direksiyon, diğeri kaldırma devresi. Bkz. Dişli Tandem Pompalar.

Akış bölücü ise tek pompadan gelen debiyi belirli oranlarda birden fazla hatta paylaştırır; iki silindirin yükleri farklı olsa bile birlikte hareket etmesi istendiğinde kullanılır. Bkz. Dişli Akış Bölücüler.

Seçim sırası

1. Gerekli debiyi belirleyin (iş elemanının hızından).
2. Tahrik devrini saptayın — elektrik motoru 1450 dev/dk, dizel/PTO farklı.
3. Deplasmanı hesaplayın: cc/dev = Debi × 1000 ÷ Devir. Çıkan değere en yakın standart deplasmanı seçin.
4. Çalışma basıncına göre grup ve gövde malzemesini belirleyin.
5. Dönüş yönünü, flanşı ve mil tipini mevcut sisteme göre saptayın.
6. Emiş hattını boyutlandırın. Emiş ağzı dar veya hat uzun olursa pompa kavitasyona girer — pompanın kendisinden daha sık arızaya yol açan konu budur. Bkz. Pompa Emiş Rakorları.

Arıza belirtileri

Sık sorulan sorular

Dişli pompanın debisi nasıl hesaplanır?

Debi (L/dk) = deplasman (cc/dev) × devir (dev/dk) ÷ 1000. Örneğin 14 cc/dev bir pompa 1450 dev/dk'da yaklaşık 20 L/dk verir. Gerçek debi basınç altında iç kaçak nedeniyle biraz düşer; volumetrik verim tipik olarak %90–95'tir.

Dişli pompa ters yönde döndürülürse ne olur?

Emiş ve basınç ağızları yer değiştirir. Pompa ya hiç basmaz ya da mil keçesi basınca maruz kalarak kısa sürede patlar. Bazı modeller gövde sökülüp ara plaka ters takılarak çevrilebilir, ancak bu her modelde mümkün değildir; kataloğu kontrol etmeden denemeyin.

Grup 2 ile Grup 3 pompa arasındaki fark nedir?

Fark gövde büyüklüğü ve taşıdıkları deplasman aralığıdır. Grup 2 yaklaşık 4–26 cc/dev, Grup 3 ise 14–90 cc/dev aralığındadır. Grup 3 daha yüksek debi verir ama daha büyük, ağır ve pahalıdır; flanş ile mil ölçüleri de farklı olduğu için doğrudan birbirinin yerine takılamazlar.

Pompam gürültü yapıyor, arızalı mı?

Çoğu zaman hayır. Tiz ve çakıl sesine benzer gürültü genellikle kavitasyondur ve sebebi emiş tarafındadır: dar veya uzun emiş hattı, tıkalı süzgeç, düşük yağ seviyesi, soğuk ve koyu yağ. Pompayı değiştirmeden önce mutlaka emiş hattını kontrol edin — aksi hâlde yeni pompa da aynı sesi yapacaktır.

Alüminyum gövde mi döküm gövde mi seçmeliyim?

Mobil uygulamalarda ve orta basınçta alüminyum gövde hafifliği ve ekonomisiyle öne çıkar. Sürekli yüksek basınçta çalışan, darbeli yük alan veya uzun ömür beklenen sistemlerde döküm gövde tercih edilmelidir.