Hidrolik sistemlerde kullanılan beş temel bağlantı dişi vardır: BSP (İngiliz boru dişi), NPT (Amerikan konik boru dişi), UNF/JIC (37° havşalı), Metrik DIN 2353 (24° konili) ve ORFS (düz alınlı O-ringli). Birbirine benzedikleri için sık karıştırılırlar; yanlış eşleştirme diş sıyırmasına, sızıntıya ve basınç altında hortumun fırlamasına yol açar.
Bu rehber elinizdeki rakoru üç ölçüyle tanımlamanızı sağlar ve hangi tipin nerede kullanıldığını tablolarla gösterir. Sonunda hazır bir tanımlama akışı bulacaksınız.
En önemli kural: Hidrolikte sızdırmazlığı sağlayan şey diş değil, sızdırmazlık yüzeyidir (koni, düz alın + O-ring ya da bonded seal). Tek istisna NPT'dir; orada sızdırmazlık dişin kendisinden gelir. Bu yüzden bir bağlantıyı tanımlarken önce yüzeye, sonra dişe bakın.
Beş standart tek bakışta
| Standart |
Norm |
Diş açısı |
Sızdırmazlık |
Tipik basınç |
Yaygın kullanım |
| BSP (G / R) |
ISO 228 (paralel)
ISO 7 (konik) |
55° |
60° iç koni veya bonded seal (paralel); dişten (konik) |
250–400 bar |
Türkiye ve Avrupa'da en yaygın; pompa, valf, hortum |
| NPT |
ASME B1.20.1 |
60° |
Konik diş + sızdırmazlık macunu/bant |
150–350 bar |
Amerikan menşeli makine, kompresör, ithal ekipman |
| UNF / JIC 37° |
SAE J514 |
60° |
37° havşa (metal-metal) |
200–350 bar |
Tarım ve iş makineleri, ABD kaynaklı sistemler |
| Metrik 24° |
DIN 2353 / ISO 8434-1 |
60° (metrik) |
24° koni + kesme bileziği ya da O-ringli koni |
L: 315 bar'a kadar
S: 630 bar'a kadar |
Boru tesisatı, Avrupa menşeli makineler |
| ORFS |
SAE J1453 / ISO 8434-3 |
60° (UN/UNF) |
Düz alın + O-ring |
400 bar ve üzeri |
Titreşimli ve yüksek basınçlı hatlar, sıfır sızıntı istenen yerler |
Tüm tipler stoklarımızda mevcuttur: BSP, NPT, UNF, Metrik, ORFS.
BSP ve NPT neden karıştırılır?
Çünkü dış çapları neredeyse aynıdır. 1/2" BSP erkeğin dış çapı yaklaşık 20,9 mm, 1/2" NPT'nin ise 21,3 mm'dir — kumpasla bakınca fark 0,4 mm. İkisi de 14 diş/inç adımına sahiptir. Ancak diş açıları farklıdır (55° / 60°) ve BSP paralel, NPT koniktir. Zorlayarak takılabilirler ama birkaç saat içinde sızdırır, dişler sıyrılır.
| Anma ölçü |
BSP erkek dış çap |
BSP diş/inç |
NPT erkek dış çap |
NPT diş/inç |
| 1/8" |
9,7 mm |
28 |
10,3 mm |
27 |
| 1/4" |
13,2 mm |
19 |
13,7 mm |
18 |
| 3/8" |
16,7 mm |
19 |
17,1 mm |
18 |
| 1/2" |
20,9 mm |
14 |
21,3 mm |
14 |
| 3/4" |
26,4 mm |
14 |
26,7 mm |
14 |
| 1" |
33,2 mm |
11 |
33,4 mm |
11,5 |
Ayırt etme yöntemi: Erkek dişin ilk ve son diş bölgesinden ayrı ayrı kumpasla ölçüm alın. Ölçüler aynıysa paralel = BSP, uçtan geriye doğru çap büyüyorsa konik = NPT (veya BSPT). Konik dişi elinizle çevirirken giderek sıkışması da tipik bir işarettir.
Metrik DIN 2353: L ve S serisi
Metrik bağlantılarda ölçü dişten değil, borunun dış çapından başlar. Aynı boru çapı için iki seri vardır: L (hafif seri) orta basınç için, S (ağır seri) yüksek basınç ve darbeli hatlar için. İki seride aynı boru çapına farklı diş gelir — bu yüzden "12'lik boru" demek yeterli değildir, seri de belirtilmelidir.
| Boru dış çapı |
L serisi diş |
S serisi diş |
| Ø6 mm |
M12×1,5 |
M14×1,5 |
| Ø8 mm |
M14×1,5 |
M16×1,5 |
| Ø10 mm |
M16×1,5 |
M18×1,5 |
| Ø12 mm |
M18×1,5 |
M20×1,5 |
| Ø15 / Ø16 mm |
M22×1,5 (Ø15) |
M24×1,5 (Ø16) |
| Ø18 / Ø20 mm |
M26×1,5 (Ø18) |
M30×2 (Ø20) |
| Ø22 / Ø25 mm |
M30×2 (Ø22) |
M36×2 (Ø25) |
| Ø28 / Ø30 mm |
M36×2 (Ø28) |
M42×2 (Ø30) |
| Ø35 / Ø38 mm |
M45×2 (Ø35) |
M52×2 (Ø38) |
Metrik dirsek, T ve düz bağlantılar için: Metrik Dirsek ve T Rakorlar, Metrik Nipeller, Somun ve Yüksükler.
UNF/JIC 37° ve ORFS: inç dişli iki farklı dünya
İkisi de UN/UNF dişi kullanır ve dıştan bakınca benzerdir; farkı sızdırmazlık yüzeyi ayırır. JIC'te somunun içinde 37°'lik bir havşa vardır, metal metale sıkılır. ORFS'te ise erkek tarafın ucu düzdür ve üzerinde bir O-ring yuvası bulunur. Rakorun ucuna baktığınızda lastik bir O-ring görüyorsanız o parça ORFS'tir.
| Dash ölçüsü |
Hortum/boru |
JIC 37° diş |
ORFS diş |
| -04 |
1/4" |
7/16"-20 UNF |
9/16"-18 UNF |
| -06 |
3/8" |
9/16"-18 UNF |
11/16"-16 UN |
| -08 |
1/2" |
3/4"-16 UNF |
13/16"-16 UN |
| -10 |
5/8" |
7/8"-14 UNF |
1"-14 UNS |
| -12 |
3/4" |
1.1/16"-12 UN |
1.3/16"-12 UN |
| -16 |
1" |
1.5/16"-12 UN |
1.7/16"-12 UN |
ORFS titreşime karşı açık ara en dayanıklı sistemdir; O-ring sıkma torkundaki değişimden etkilenmediği için servis sonrası sızdırma riski en düşük olan bağlantı tipidir. Yedek O-ring bulundurmak isterseniz O-ring Setleri sayfamıza bakabilirsiniz.
Elinizdeki rakoru 4 adımda tanımlayın
- Sızdırmazlık yüzeyine bakın. Düz alın + O-ring → ORFS. İçeride sivri koni (37°) → JIC. Geniş açılı koni (24°) ve bilezik → Metrik DIN 2353. Yüzey yok, sadece diş → NPT ya da BSPT. Düz alın + bakır/bonded pul → BSP paralel.
- Dış çapı kumpasla ölçün. Erkekte diş tepelerinden, dişide diş diplerinden. Yukarıdaki tablolarla eşleştirin.
- Diş adımını taşla ölçün. Metrik tarak tutuyorsa mm adımı (1,5 / 2), inç tarak tutuyorsa TPI. Bu adım BSP ile metriki kesin olarak ayırır.
- Konik mi paralel mi kontrol edin. Dişin iki ucundan ölçün; fark varsa koniktir.
Montajda dikkat edilecekler
- NPT'de teflon bandı diş ucundan 1-2 diş geride başlatın ve bandın sisteme kaçmasını önleyin. Hidrolik hatlarda macun tercih edilir.
- Paralel BSP'de bant kullanmayın. Sızdırmazlık bonded seal veya konik oturmadan gelir; bant sadece dişi şişirir.
- Metrik kesme bileziğini önce ön sıkma aparatında oturtun. Doğrudan rakor üzerinde sıkmak bileziği yamuk kavratır.
- ORFS ve JIC'te aşırı sıkma zararlıdır. Yüzey oturduktan sonra belirlenen açı kadar (genellikle 1/4–1/2 tur) sıkmak yeterlidir; fazlası havşayı ezer.
- Her sökümde O-ring yenileyin. Ezilmiş bir O-ring ikinci montajda sızdırır.
Sık sorulan sorular
BSP rakor NPT porta takılır mı?
Takılmamalıdır. Bazı ölçülerde birkaç diş dönerler ama diş açıları (55° / 60°) ve koniklik farklıdır; temas yüzeyi hatalı olur, basınç altında sızar ve dişleri kalıcı olarak bozar. Doğru çözüm BSP–NPT adaptörü kullanmaktır.
"G" ve "R" harfleri ne anlama geliyor?
İkisi de BSP ailesindendir. G paralel (silindirik) dişi, R konik dişi ifade eder. G1/2 bir bonded seal veya koni ile, R1/2 ise dişin kendisiyle sızdırmazlık sağlar. Bir G dişi konik R dişli porta takmak yaygın bir hatadır.
L serisi ile S serisi arasındaki fark nedir?
İkisi de DIN 2353 kapsamındadır. S (ağır) serisi daha kalın et kalınlığı ve daha büyük diş kullanır, yüksek basınç ve darbeli hatlar içindir. L (hafif) serisi orta basınçta daha ekonomik ve daha az yer kaplar. Aynı boru çapına farklı diş geldiği için sipariş verirken seriyi mutlaka belirtin.
En yüksek basınca hangi bağlantı dayanır?
Küçük ölçülerde metrik S serisi 630 bar'a kadar çıkabilir. Titreşim ve basınç darbesinin birlikte olduğu hatlarda ise ORFS pratikte en güvenilir seçenektir; O-ring sızdırmazlığı gevşemeye ve tork kaybına karşı toleranslıdır.
Hangi standardı seçmeliyim?
Makinenizde hâlihazırda kullanılan standardı sürdürmek en doğrusudur; karışık sistem stok ve servis maliyetini artırır. Yeni bir tesisatta Türkiye şartlarında BSP (yedek parça bulunabilirliği en yüksek), boru tesisatında metrik DIN 2353, yüksek titreşimli mobil uygulamalarda ORFS öne çıkar.
Elinizdeki parçanın hangi diş olduğundan emin değil misiniz?
Parçanın yanına bir cetvel koyup fotoğrafını gönderin; teknik ekibimiz standardı ve ölçüsünü belirleyip stoktaki karşılığını iletsin. Tüm rakor tiplerini Hidrolik Rakorlar sayfamızda bulabilirsiniz. İletişime geçin →