Boru kelepçesi küçük ve ucuz bir parçadır; buna karşılık hidrolik tesisatın ömrünü doğrudan belirler. Görevi boruyu sabitlemekten ibaret değildir: pompadan gelen basınç darbelerinin yarattığı titreşimi söndürür, borunun rakor üzerinde çalışmasını engeller ve gürültüyü azaltır.
Kelepçelenmemiş bir hidrolik boru, çalışma sırasında sürekli titrer. Bu titreşim en zayıf noktada — genellikle rakor dibinde veya kaynak bölgesinde — yorulma çatlağına dönüşür. Sahada "rakor sürekli sızdırıyor" diye şikâyet edilen hatların önemli bir kısmında asıl sorun eksik veya yanlış kelepçelemedir.
DIN 3015 serileri
Hidrolik boru kelepçeleri DIN 3015 standardına göre üretilir ve üç ana seriye ayrılır. Seriler birbirinin yerine kullanılmaz; ray ve üst plaka ölçüleri farklıdır.
| Seri | Adlandırma | Kullanım |
|---|
| Bölüm 1 | Standart (hafif) seri | Genel amaçlı hidrolik ve pnömatik hatlar, orta basınç. En yaygın seri. |
| Bölüm 2 | Ağır seri | Yüksek basınç, kalın cidarlı boru, şiddetli titreşim ve darbe. |
| Bölüm 3 | İkiz (çift) seri | İki boruyu üst üste tek kelepçeyle tutar; yer kazandırır. |
Ölçü kuralı: Kelepçe ölçüsü borunun dış çapıdır, iç çapı veya anma ölçüsü değil. Ø12 kelepçe, dış çapı 12 mm olan boru içindir. Hortum kelepçelerken de hortumun dış çapını ölçün.
Kelepçe neyden oluşur?
- Gövde (iki yarım kabuk) — boruyu saran parça. Plastik veya alüminyum.
- Üst plaka — iki yarımı bir arada tutan sac plaka.
- Taşıyıcı ray — kelepçenin makineye bağlandığı profil. Birden fazla kelepçe aynı raya dizilebilir. Bkz. Kelepçe Rayları.
- Cıvata ve somun — sıkma elemanı.
Montaj delikli tipler doğrudan gövdeye/şasiye cıvatalanır, ray gerektirmez; raya uyumlu tipler ise ray üzerinde kaydırılarak konumlandırılır. Bkz. Montaj Delikli Kelepçe, Raya Uyumlu Kelepçe, Komple Kelepçe.
Gövde malzemesi seçimi
| Malzeme | Güçlü yanı | Nerede tercih edilir |
|---|
| Plastik (PP / PA) | Ekonomik, titreşimi sönümler, boruyu çizmez, korozyon yapmaz | Standart hidrolik ve pnömatik hatların çoğu. Bkz. Plastik Boru Kelepçeleri |
| Alüminyum | Yüksek sıcaklığa ve ateşe dayanır, mekanik olarak güçlü | Sıcak bölgeler, motor yakını, yangın riski olan yerler. Bkz. Alüminyum Boru Kelepçeleri |
| Elastomerli | Titreşim yalıtımı en yüksek; gürültüyü belirgin azaltır | Yüksek titreşimli hatlar, kabin yakını. Bkz. Elastomerli Kelepçe |
Kaç metrede bir kelepçe konur?
Destek aralığı boru çapına ve titreşim şiddetine göre belirlenir. Aşağıdaki değerler genel uygulama için başlangıç noktasıdır; titreşimin yüksek olduğu hatlarda aralıklar kısaltılır.
| Boru dış çapı | Yaklaşık destek aralığı |
|---|
| Ø6 – Ø10 mm | 0,8 – 1,0 m |
| Ø12 – Ø18 mm | 1,0 – 1,5 m |
| Ø20 – Ø30 mm | 1,5 – 2,0 m |
| Ø35 mm ve üzeri | 2,0 – 2,5 m |
Ayrıca: her dirseğin ve her rakorun yakınına bir kelepçe konmalıdır. Yön değiştiren noktalar titreşimin en çok yoğunlaştığı yerlerdir; oradaki bir kelepçe, düz hattaki üç kelepçeden daha değerlidir.
Boru kelepçesi ile hortum kelepçesi karıştırılmamalı
İki farklı iş, iki farklı ürün:
Elektrik ve hidrolik hatların birlikte gittiği yerlerde kabloları ayrı tutmak için kablo kelepçeleri kullanılır.
Montajda sık yapılan hatalar
- Aşırı sıkmak. Kelepçe boruyu ezerse kesit daralır, plastik gövde çatlar. Boru elle döndürülemeyecek kadar tutulmalı, ama ezilmemelidir.
- Bir ölçü büyük kelepçe kullanmak. Boru içeride oynar, titreşim sönmez; kelepçe hiç yokmuş gibi olur, üstelik boruyu yerinden aşındırır.
- Hortumu boru kelepçesiyle sıkmak. Hortum basınç altında genişler; sert kelepçe onu ezer ve iç örgüsünü yorar.
- Farklı serilerin parçalarını karıştırmak. Standart seri gövdesi ağır seri rayına oturmaz; üst plaka ve cıvata ölçüleri farklıdır.
- Dirsek çıkışını desteksiz bırakmak. Titreşimin en yıkıcı olduğu nokta burasıdır.
- Farklı metalleri temas ettirmek. Nemli ortamda alüminyum kelepçe ile çelik ray arasında galvanik korozyon oluşabilir; kaplamalı ray tercih edin.
Sık sorulan sorular
Kelepçe ölçüsü neye göre belirlenir?
Borunun dış çapına göre. Ø12 kelepçe, dış çapı 12 mm olan boru içindir; iç çap veya anma ölçüsü kullanılmaz. Hortum kelepçelerken de hortumun dış çapı kumpasla ölçülmelidir.
DIN 3015 standart seri ile ağır seri arasındaki fark nedir?
Ağır seri daha kalın gövdeye, daha güçlü üst plaka ve cıvataya sahiptir; yüksek basınçlı, kalın cidarlı borularda ve şiddetli titreşim olan hatlarda kullanılır. Standart seri genel amaçlı hatlar için yeterlidir. İki serinin ray ve plaka ölçüleri farklı olduğu için parçaları birbiriyle karıştırılamaz.
Kaç metrede bir kelepçe konmalı?
Boru çapına göre değişir: Ø6–10 mm için yaklaşık 0,8–1,0 m, Ø12–18 mm için 1,0–1,5 m, Ø20–30 mm için 1,5–2,0 m aralığı genel uygulamadır. Bunun yanında her dirseğin ve her rakorun yakınına mutlaka bir kelepçe konmalıdır; titreşim en çok o noktalarda yoğunlaşır.
Plastik kelepçe mi alüminyum kelepçe mi?
Standart hidrolik ve pnömatik hatların çoğunda plastik kelepçe yeterlidir; ekonomiktir, titreşimi sönümler ve boruyu çizmez. Motor yakını gibi sıcak bölgelerde, yangın riski olan yerlerde ve ağır mekanik yük altında alüminyum gövde tercih edilmelidir.
Kelepçe ne kadar sıkılmalı?
Boru elle döndürülemeyecek kadar tutulmalı, ancak ezilmemelidir. Aşırı sıkma boru kesitini daraltır ve plastik gövdeyi çatlatır. Kelepçe bir ölçü büyük seçilmişse ne kadar sıkarsanız sıkın titreşim sönmez — doğru ölçü sıkma kuvvetinden daha önemlidir.
Hattınız için kelepçe listesi çıkaralım
Boru dış çaplarınızı ve kaç hat olduğunu iletin; seri, gövde malzemesi, ray ve cıvata dahil komple listeyi hazırlayalım. Kelepçeler · İletişime geçin →