Boru ve Hortum Kelepçesi Seçimi: DIN 3015 Serileri ve Montaj

Boru kelepçesi küçük ve ucuz bir parçadır; buna karşılık hidrolik tesisatın ömrünü doğrudan belirler. Görevi boruyu sabitlemekten ibaret değildir: pompadan gelen basınç darbelerinin yarattığı titreşimi söndürür, borunun rakor üzerinde çalışmasını engeller ve gürültüyü azaltır.

Kelepçelenmemiş bir hidrolik boru, çalışma sırasında sürekli titrer. Bu titreşim en zayıf noktada — genellikle rakor dibinde veya kaynak bölgesinde — yorulma çatlağına dönüşür. Sahada "rakor sürekli sızdırıyor" diye şikâyet edilen hatların önemli bir kısmında asıl sorun eksik veya yanlış kelepçelemedir.

DIN 3015 serileri

Hidrolik boru kelepçeleri DIN 3015 standardına göre üretilir ve üç ana seriye ayrılır. Seriler birbirinin yerine kullanılmaz; ray ve üst plaka ölçüleri farklıdır.

Kelepçe neyden oluşur?

• Gövde (iki yarım kabuk) — boruyu saran parça. Plastik veya alüminyum.
• Üst plaka — iki yarımı bir arada tutan sac plaka.
• Taşıyıcı ray — kelepçenin makineye bağlandığı profil. Birden fazla kelepçe aynı raya dizilebilir. Bkz. Kelepçe Rayları.
• Cıvata ve somun — sıkma elemanı.

Montaj delikli tipler doğrudan gövdeye/şasiye cıvatalanır, ray gerektirmez; raya uyumlu tipler ise ray üzerinde kaydırılarak konumlandırılır. Bkz. Montaj Delikli Kelepçe, Raya Uyumlu Kelepçe, Komple Kelepçe.

Gövde malzemesi seçimi

Kaç metrede bir kelepçe konur?

Destek aralığı boru çapına ve titreşim şiddetine göre belirlenir. Aşağıdaki değerler genel uygulama için başlangıç noktasıdır; titreşimin yüksek olduğu hatlarda aralıklar kısaltılır.

Ayrıca: her dirseğin ve her rakorun yakınına bir kelepçe konmalıdır. Yön değiştiren noktalar titreşimin en çok yoğunlaştığı yerlerdir; oradaki bir kelepçe, düz hattaki üç kelepçeden daha değerlidir.

Boru kelepçesi ile hortum kelepçesi karıştırılmamalı

İki farklı iş, iki farklı ürün:

• Boru/hortum taşıma kelepçesi (DIN 3015) — hattı makineye sabitler. Sıkılığı boruyu tutacak kadardır, ezmez.
• Takviyeli / ayarlı hortum kelepçesi — hortumu bir rakor ucuna sıkıştırarak sızdırmazlık sağlar. Tamamen farklı bir görevi vardır. Bkz. Takviyeli Kelepçeler, Ayarlı Hortum Kelepçeleri, Galvanizli Takviyeli Kelepçe.

Elektrik ve hidrolik hatların birlikte gittiği yerlerde kabloları ayrı tutmak için kablo kelepçeleri kullanılır.

Montajda sık yapılan hatalar

• Aşırı sıkmak. Kelepçe boruyu ezerse kesit daralır, plastik gövde çatlar. Boru elle döndürülemeyecek kadar tutulmalı, ama ezilmemelidir.
• Bir ölçü büyük kelepçe kullanmak. Boru içeride oynar, titreşim sönmez; kelepçe hiç yokmuş gibi olur, üstelik boruyu yerinden aşındırır.
• Hortumu boru kelepçesiyle sıkmak. Hortum basınç altında genişler; sert kelepçe onu ezer ve iç örgüsünü yorar.
• Farklı serilerin parçalarını karıştırmak. Standart seri gövdesi ağır seri rayına oturmaz; üst plaka ve cıvata ölçüleri farklıdır.
• Dirsek çıkışını desteksiz bırakmak. Titreşimin en yıkıcı olduğu nokta burasıdır.
• Farklı metalleri temas ettirmek. Nemli ortamda alüminyum kelepçe ile çelik ray arasında galvanik korozyon oluşabilir; kaplamalı ray tercih edin.

Sık sorulan sorular

Kelepçe ölçüsü neye göre belirlenir?

Borunun dış çapına göre. Ø12 kelepçe, dış çapı 12 mm olan boru içindir; iç çap veya anma ölçüsü kullanılmaz. Hortum kelepçelerken de hortumun dış çapı kumpasla ölçülmelidir.

DIN 3015 standart seri ile ağır seri arasındaki fark nedir?

Ağır seri daha kalın gövdeye, daha güçlü üst plaka ve cıvataya sahiptir; yüksek basınçlı, kalın cidarlı borularda ve şiddetli titreşim olan hatlarda kullanılır. Standart seri genel amaçlı hatlar için yeterlidir. İki serinin ray ve plaka ölçüleri farklı olduğu için parçaları birbiriyle karıştırılamaz.

Kaç metrede bir kelepçe konmalı?

Boru çapına göre değişir: Ø6–10 mm için yaklaşık 0,8–1,0 m, Ø12–18 mm için 1,0–1,5 m, Ø20–30 mm için 1,5–2,0 m aralığı genel uygulamadır. Bunun yanında her dirseğin ve her rakorun yakınına mutlaka bir kelepçe konmalıdır; titreşim en çok o noktalarda yoğunlaşır.

Plastik kelepçe mi alüminyum kelepçe mi?

Standart hidrolik ve pnömatik hatların çoğunda plastik kelepçe yeterlidir; ekonomiktir, titreşimi sönümler ve boruyu çizmez. Motor yakını gibi sıcak bölgelerde, yangın riski olan yerlerde ve ağır mekanik yük altında alüminyum gövde tercih edilmelidir.

Kelepçe ne kadar sıkılmalı?

Boru elle döndürülemeyecek kadar tutulmalı, ancak ezilmemelidir. Aşırı sıkma boru kesitini daraltır ve plastik gövdeyi çatlatır. Kelepçe bir ölçü büyük seçilmişse ne kadar sıkarsanız sıkın titreşim sönmez — doğru ölçü sıkma kuvvetinden daha önemlidir.